काठमाडौं । अमेरिकाको न्युयोर्कको एक मेडिकल सेन्टरमा ६१ वर्षीय एक पुरुषको एमआरआई मेसिनमा तानिएपछि मृत्यु भयो । ती व्यक्तिले गह्रौं धातुको चेन लगाएका थिए । चुम्बकीय बलका कारण मेसिनले ती व्यक्तिलाई भित्र तान्यो ।

स्थानीय प्रहरीले यो घटना नासाउ ओपन एमआरआई सेन्टरमा भएको बताएको छ । प्रहरीका अनुसार ती व्यक्ति अनुमतिबिना नै एमआरआई कोठामा प्रवेश गरेका थिए ।

ती व्यक्तिकी श्रीमतीले बताइन्, “म आफ्नो स्क्यान गराउन एमआरआई कोठामा गएको थिएँ । स्क्यानपछि मैले पतिलाई भित्र बोलाएँ, तर उहाँ कोठामा प्रवेश गर्ने बित्तिकै घाँटीमा रहेको धातुको चेन मेसिनतिर तानियो र उहाँलाई भित्र तान्यो ।”

एमआरआई मेसिनले अत्यन्तै शक्तिशाली चुम्बकीय क्षेत्रहरू प्रयोग गरेर शरीरको भित्री भागको विस्तृत तस्वीरहरू लिन्छ । स्क्यान गर्नुअघि बिरामीहरूलाई सामान्यतया सबै धातुका वस्तुहरू हटाउन र लुगा परिवर्तन गर्न लगाइन्छ ।

यस मुद्दाको अनुसन्धान गरिरहेको नासाउ काउन्टी प्रहरी विभाग भन्छ, “ती व्यक्तिले आफ्नो घाँटीमा भारी धातुको चेन लगाएका थिए, जसले गर्दा उनलाई एमआरआई मेसिनतिर तानियो र पछि मृत्यु भयो ।” प्रहरीले ती व्यक्तिको पहिचान भने सार्वजनिक गरेको छैन ।

मृतककी श्रीमतीले के भनिन् रु
श्रीमती आफ्नो घुँडाको एमआरआई स्क्यान गराउन गएकी थिइन् । र, स्क्यानपछि उठ्न मद्दत गर्न श्रीमान्‌लाई भित्र बोलाएकी थिइन् । उनी भन्छिन्, “मेरा श्रीमान्‌ले लगभग ९ किलोग्राम तौल भएको गह्रौं चेन लगाएका थिए ।”

अमेरिकी खाद्य तथा औषधि प्रशासन ९ँम्ब्० का अनुसार एमआरआई मेसिनमा चुम्बकीय क्षेत्रहरू हुन्छन्, जसले कुनै पनि आकारका धातुका वस्तुहरूलाई तुरुन्तै आकर्षित गर्न सक्छ । यसमा चाबीहरू, मोबाइल फोनहरू, अक्सिजन ट्याङ्कीहरू पनि हुन सक्छन् ।

सन् २००१ मा न्युयोर्कको एक मेडिकल सेन्टरमा एमआरआईको चुम्बकीय बलले तान्दा उडेर आएको अक्सिजन ट्याङ्की छ वर्षीय बालकसँग ठोक्किँदा उनको मृत्यु भएको थियो।

एमआरआई स्क्यान भनेको के हो रु
एमआरआई मेसिन के हो रु यो केको लागि प्रयोग गरिन्छ रु के यो साँच्चै यति खतरनाक छ रु यसले कसैको ज्यान लिन सक्छ रु

एमआरआई भनेको म्याग्नेटिक रेजोनान्स इमेजिङ स्क्यान हो, जसमा स्क्यान गर्न सामान्यतया १५ देखि ९० मिनेट लाग्छ । यो शरीरको कुन भाग स्क्यान गर्ने हो, कति ठूलो छ र कति तस्वीरहरू खिच्ने हो भन्ने कुरामा निर्भर गर्दछ ।

यहाँ विकिरणको सट्टा चुम्बकीय शक्तिबाट काम गरिन्छ । त्यसैले यो एक्स(रे र सिटी स्क्यान भन्दा फरक हुन्छ ।

भारतका रेडियोलोजिस्ट डा। सन्दीप भन्छन्, “शरीरमा जहाँ हाइड्रोजन हुन्छ, त्यहाँ यसको घुमाइले एउटा छवि सृजना गर्छ ।” मानव शरीर ७० प्रतिशत पानीले बनेको हुन्छ, त्यसैले हाइड्रोजन स्पिन प्रयोग गरेर बनाइएका छविमार्फत शरीरमा धेरै समस्या पत्ता लगाउन सकिन्छ ।

यदि शरीरका विभिन्न भागहरू जस्तै मस्तिष्क, घुँडा, मेरुदण्ड आदिमा रहेका कुनै पनि नरम तन्तुको एमआरआई स्क्यान गरिन्छ भने हाइड्रोजन स्पिनद्वारा छवि बनाइसकेपछि शरीरका ती भागहरूमा कुनै समस्या छ कि छैन भनेर पत्ता लगाइन्छ ।

एमआरआई स्क्यान गर्नु अघि के गर्ने रु
सामान्यतया एमआरआई स्क्यानको दिन खान, पिउन र औषधि लिन सकिन्छ । केही अवस्थामा स्क्यानभन्दा चार घण्टा अगाडि मात्र खाना खान सकिन्छ । केही मानिसहरूलाई प्रशस्त पानी पिउन पनि भनिन्छ ।

अस्पताल पुग्दा, स्क्यान गर्नुपर्ने व्यक्तिको स्वास्थ्य र चिकित्सा जानकारी मागिन्छ ताकि चिकित्सा कर्मचारीहरूले स्क्यान गर्न सुरक्षित छ कि छैन भनेर जान्न सकून् ।

यो जानकारी प्रदान गरेपछि स्क्यान गर्ने वा नगर्ने निर्णय गर्न पनि अनुमति मागिन्छ । एमआरआई स्क्यानरले बलियो चुम्बकीय शक्ति उत्पादन गर्ने भएकोले भित्र जाँदा शरीरमा कुनै पनि धातुका वस्तुहरू हुनु हुँदैन । जस्तै – हार वा झुम्काजस्ता गहनाहरू, धातुको दाँत, श्रवण यन्त्र, सुनका गहना ।

मेसिन कति प्रकारका हुन्छन् रु
तीन प्रकारका एमआरआई मेसिनहरू हुन्छन् । १ टेस्ला, १।५ टेस्ला र ३ टेस्ला । टेस्ला त्यो एकाइ हो, जसमा मेसिनको क्षमता मापन गरिन्छ ।

३ टेस्ला युनिट क्षमता भएको एमआरआई मेसिनमा एउटा पुरै फलामको दराजलाई आफूतिर तान्ने शक्ति हुन्छ । यसको अर्थ मेसिनमा जति धेरै टेस्ला हुन्छ, त्यसको चुम्बकीय शक्ति त्यति नै धेरै हुन्छ ।

एमआरआई कोठा बाहिर तपाईंले लेखिएको हुन्छ – यदि मुटुमा पेसमेकर वा शरीरको कुनै पनि भागमा न्यूरो स्टिमुलेटर छ भने स्क्यान नगर्नुहोस् ।

तर, डा। सन्दीपका अनुसार सुन र चाँदी लगाएर एमआरआई स्क्यान गर्न सकिन्छ । सुनमा फलाम हुँदैन । तर, कहिलेकाहीँ मिसावट गरिएको चाँदीमा फलाम हुने जोखिम हुने उनी बताउँछन् ।

एमआरआई स्क्यानमा के हुन्छ रु
एमआरआई स्क्यानर एउटा बेलनाकार मेसिन हो, जुन दुवै तर्फ खुला हुन्छ । परीक्षण गराइने व्यक्ति मोटराइज्ड ओछ्यानमा सुत्छन् र त्यसपछि भित्र लगिन्छ ।

कतिपय अवस्थामा टाउको वा छातीजस्ता शरीरको विशेष भागमा फ्रेम राखिन्छ । फ्रेममा रिसीभरहरू हुन्छन्, जसले स्क्यानको क्रममा शरीरबाट संकेतहरू लिन्छ, जसले गर्दा उच्च(गुणस्तरका छविहरू प्राप्त गर्न सकिन्छ ।

स्क्यानको क्रममा कहिलेकाहीँ विद्युतीय प्रवाहको कारणले गर्दा ठूला आवाजहरू सुनिन्छन् । आवाजबाट बच्न हेडफोनहरू पनि प्रदान गरिएको छ ।

शरीरको जाँच गर्न बनाइएको यो मेसिन कहिलेकाहीं खतरनाक र ज्यान जोखिममा पार्ने पनि साबित हुन सक्छ । यद्यपि, कोठामा प्रवेश गर्नुअघि बिरामीसँग कुनै धातुको वस्तु छैन भनी सुनिश्चित गरिन्छ, तर कहिलेकाहीं अनजानमा केही गल्ती हुन्छ ।

यदि शरीरभित्र कुनै स्क्रू, श्रापनेल वा कार्ट्रिजका भागहरू छन् भने तिनीहरू खतरनाक साबित हुन सक्छन् । यी धातुका टुक्राहरूलाई चुम्बकले धेरै उच्च गतिमा तान्नेछ र शरीरमा गम्भीर चोट पुर्‍याउनेछ ।

यसबाहेक औषधि प्याचहरू, विशेषगरी निकोटिन प्याचहरू लगाएर स्क्यान कोठामा जानु उचित हुँदैन किनभने तिनीहरूमा केही आल्मुनियम हुन्छ । स्क्यानर चलिरहेको बेला यी प्याचहरू तातो हुन सक्छन्, जसले बिरामीलाई जलाउन सक्छ । –बीबीसीबाट

नेपालभ्युज